Bölgede klasik sömürgeciliğin güncellenmiş bir biçimi yaşanıyor. Bölge ülkeleri yakın tarihlerde “bağımsızlığını” kazanmış İngiltere ve Fransa’nın sömürgeleriydi. Mandacılık ya da klasik sömürgeciliğin güncellenen versiyonları kapıdan kovulduğunda bacadan girdi ne yazık ki. İngiliz mandası Filistin topraklarında 1948’de İsrail’in kuruluşu ise, bugünden geriye bakılınca tarihsel bir kırılma, bir ray değişimi gibi görünüyor.
Filistin topraklarının bir bölümünde yüzbinlerle ölçülen ilk İsrail devleti, Filistin topraklarını işgal ederek yüz ölçümünü ve nüfusunu büyüttü. Batı emperyalizminin doğrudan ve her türlü desteği olmadan böylesi bir ülkenin ve devletin kurulması mümkün değildir. Kurulduğu günden itibaren İsrail’in bölgede oynadığı rol, Batı emperyalizminin ileri karakolu ve koçbaşı olmaktır. Militarist bir güç olarak örgütlenip, ABD önderlikli Batı emperyalizmi tarafından her türlü bilimsel teknolojik silahlarla ile desteklendi, destekleniyor. Bölgede İsrail’in yaptığı askeri-siyasi neredeyse hiçbir hamle Batı emperyalizminin çıkarları ile çatışmaz. Tersine onun bölgede elini güçlendirir. İsrail’in güvenliği Batı emperyalizminin bölgedeki en güçlü karakolunun güvenliğidir. Bu güvenliği riske edecek hiçbir güce izin verilmek istenmez.
Filistin ve Lübnan, Batı emperyalizminin İsrail’le bağlantılı ikinci temel müdahale coğrafyası oldu. Suriye, Ürdün ve Mısır müdahaleden etkilenen diğer ülkelerdir. Filistin klasik sömürgecilik ve soykırımın günümüzdeki en çarpıcı örneğidir. Lübnan mandacılık gibi görünse de klasik sömürgeciliğin başka bir biçimi gibidir. Lübnan’ın onlarca yıl içine düşürüldüğü durum bunu gösteriyor. Filistin İsrail eliyle soykırım yapılarak haritadan siliniyor.
Ancak Irak ve Suriye’deki BAAS yönetimleri, Libya’da Kaddafi iktidarı gibi yönetimler batı emperyalizminin, bir dönem varlıklarına katlanmak zorunda kaldığı rejimler oldu. Sovyetler Birliğinin varlığı koşullarında Batı emperyalizmi bunlara tahammül etmek zorunda kaldı. 1979 İran devrimi bölge dengelerini kökten bozdu. 1989’da başlayan Sovyetler Birliği’nin çözülüşü dengenin dünya çapında bozulmasıyla sonuçlandı. İran devrimi daha birinci yılını doldurmadan başlayan Irak-İran savaşı Batı emperyalizminin bölgeye yeniden etkili müdahalesidir. Türkiye’deki 12 Eylül 1980 darbesi de bu uluslararası tablodan bağımsız değildir. Onlarca yıllık Lübnan deneyimi Batı Emperyalizminin merceği altındaydı. Filistin ve Lübnan tecrübeleri ABD ve Batı Emperyalizmi tarafından dersler çıkartılarak değerlendirildi.
Emperyalist saldırganlığın amaçları çok yönlü. Öncelikle enerji hareketin temelidir. Verili emperyalist kapitalist sistem varlığını sürdürecek enerjiyi fosil yakıtlardan alır. Enerji kaynaklarının kontrolü ve elde bulundurulması bu hegemonyanın tesisi için temel dayanaktır. Dünya petrollerinin neredeyse %70 civarı Batı Asya’da bulunuyor. Dünya doğal gazının önemli bir oranı bu bölgededir. İran dünyanın petrolde üçüncü, doğalgazda ise hatırı sayılı üreticisidir.
Hem yerel dinamikler hem de Batı emperyalizminin Dünya çapındaki temel politik yönelimi nedeniyle, 1990’lardan sonra artık hiçbir şey eskisi gibi devam edemezdi. ABD’nin başını çektiği NATO merkezli Batı emperyalizmi, 1945’ten itibaren Doğu Avrupa ve Batı Asya’yı önceleyerek dünya egemenliği için mücadeleye girişti, fakat sosyalist kamp engeline çarptı. Engel kalktığında yerel iktidarlar boyun eğmezlerse tasfiye edilecek, Batı emperyalist kapitalizmine şu veya bu yolla entegre edileceklerdi; 1990 sonrasının planı buydu. Irak’ta Saddam, Libya’da Kaddafi, Suriye’de Esad yönetimleri görece ülkelerinin bağımsızlığını korumaya çalıştıkları için yok edildiler. Bölgedeki savaşlar Sovyet sonrası dünyanın dizaynının en önemli başlıkları arasındadır, süreç hala devam ediyor..Emperyalizm, görece bağımsız ülke rejimlerinin tasfiye planına tam gaz devam ediyor: Ortadoğu’da savaşlar, Venezüella’da başkan kaçırma, Kolombiya, Brezilya’da seçim hileleri vb. biçiminde sürüyor.
Öte yandan bölge ülkelerindeki verili iktidarlar kendi içinde derin çürümeler yaşamakta, halklarının derinleşen sorunlarını çözemez durumdadırlar. Buna rağmen Batı emperyalizmi karşısında İran örneğinde görüldüğü üzere büyük direniş örnekleri sergilenebiliyor.
Eski dönem kapanmıştır artık. Yeni dönemde klasik sömürgeciliğin veya mandacılığın güncellenmiş biçimi uygulamaya konuluyor. Ve emperyalizm yeni dönemde tarihsel tecrübelerinden yararlanıyor. Bu bağlamda Lübnan onlarca yıllık bir deneyim olarak önlerindeydi ve değerlendirildi. Lübnan halkı kendi cumhurbaşkanını, başbakanını, meclis başkanını, hükümetini belirleyemiyor. Ordusu ülkesini savunan bir ordu olmaktan çıkmıştır. Emperyalistlerin ve Suudi Arabistan gibi bölgesel güçlerin bir aparatıdır. İsrail’in Lübnan saldırıları karşısında tek mermi atmıyor. Hatta Hizbullah başta olmak üzere Lübnan’ı savunmaya çalışan güçlere karşı kullanılmaya çalışılıyor.
Batı emperyalizminin bölgeye ilişkin politikaları belirleyicidir
Batı emperyalizmi 1. Dünya savaşında olduğu gibi büyük askeri güçlerle bölgeye gelip işgal etmiyor artık. Yerel dinamiklerden birilerini kendi askeri gücü olarak konumlandırıyor. Elbette çok sınırlı düzeyde askeri güç bulundurarak yerel askeri dinamiği kendi emir komuta hiyerarşisi içinde denetleyip yönetiyor.
Lübnan tecrübesinden esinlenen ikinci deneme Irak’ta yapıldı. Saddam, İran’a saldırarak emperyalizme bulunmaz bir hizmet sunsa da günün sonunda emperyalist planlarla uyumsuz hale gelmişti, kullanışlı bir aparat değildi artık. Ve sonunda devrildi. Irak’ın bugünkü hali emperyalizmin Lübnan’dan çıkardığı derslerle belirlendi, geride Lübnanvari bir “devlet” kaldı. İran savaşındaki uğursuz rolü bir yana, ülkedeki ulusal, mezhepsel hiçbir soruna demokratik çözümler üretemeyen Saddam diktatörlüğünün zaten geleceği yoktu. Örneğin Halepçe ve Enfal katliamlarına maruz kalan Kürt halkı Saddam’dan ne bekleyebilirdi? Ya da nüfusun çoğunluğunu oluşturmalarına rağmen dışlanan, hor görülen Şiiler? Emperyalizmin Lübnanvari bir rejim/devlet inşa etme planına Saddam Irak’ının bahse konu çelişkileri temel teşkil etti. Bu koşullarda Batı emperyalizminin saldırısı Irak’ın ezilen halkları tarafından bir kurtuluş gibi algılandı. Özellikle Güney Kürdistan halkı için bu böyle oldu. Saddam ile kader birliği yapan Sünni Müslüman kitlelerin önemlice bir kesimi IŞİD gibi siyasal İslamcı örgütlerin tabanı oldular ve bu örgütler şu veya bu şekilde ABD’nin planlarına hizmet etmekten geri durmadılar. Şii kitleler ise dinsel ideolojik temelde örgütlenmeye başladı. Böylece kitleleri bir arada tutacak ulusal eksen (ne kadar olduğundan bağımsız) tamamen kırıldı; tıpkı Lübnan’da olduğu gibi. Irak halkının tümünü kapsayan bir siyasal irade yok. Farklı siyasal iradeler arasında oluşturulan koalisyonlar ise pamuk ipliğine bağlı. Diğer taraftan bunların hepsinin uluslararası ilişkileri var.
Irak ekonomik olarak tamamen ABD’ye bağımlıdır. Yıllık bütçesini kendisi yapamıyor. Kendi yer altı ve yer üstü kaynaklarını kullanamaz hale geldi ve bunların tümü uluslararası tekeller tarafından işleniyor. Daha işleme aşamasındayken zaten ülkenin kaynaklarına el konuluyor. Bu şirketler Irak’tan elde ettikleri gelirden vergi ödemiyor. Burada çalışan halk en ağır koşullarda çalışarak azgın bir sömürü yaşıyor. Bir bütün olarak ülke ve emekçi kitleler Batı emperyalizminin sömürüsünü iliklerine kadar yaşıyor. İhraç ettiği ürünlerin parasını doğrudan alamıyor. Irak’ın ihracat gelirleri ABD’nin ilgili bankasına gönderiliyor. ABD’nin politik dayatmalarını verili Irak hükümeti uyguladığı oranda kendisine ait paraları gıdım gıdım alabiliyor Amerika’dan. Devlet makamları farklı dinamikler tarafından paylaşılmıştır. Cumhurbaşkanı Kürtlerden, başbakan Şiilerden, Meclis başkanı Sünnilerden belirlenir. Ancak ABD’nin kabul etmediği hiçbir birey bu makamlara gelemez.
Irak nüfusunun yaklaşık %60 nın Şii olması, İran’ın bu kitleler ve Irak üzerinde politik etki gücüne ulaşmasını sağladı. Kerbela nedeniyle zaten Şii dünyası için Irak önemli bir merkezdir. İran’daki Şii iktidar nedeniyle manevi birlik sağlanırken, ekonomik ve siyasal bağların da geliştiği görülüyor. İŞİD Sünni siyasal örgütlenmesi olarak bölge halklarına saldırmaya başlayınca, Şiiler de askeri bir güç olarak örgütlendi. Kürtler zaten onlarca yıldır kendi askeri örgütlenmesi peşmergeye sahip. Ortada Irak’ı herhangi bir durumda savunacak ortak bir ordu yok. Evet adına Irak Silahlı Kuvvetleri denilecek bir şey var, ancak hem peşmerge güçleri hem de Haşdi Şabi Irak’ın resmi silahlı güçleri olup Irak ordusunun birer bileşenidir.
Demokratik bir Irak inşa edilememesi, başka sözcüklerle, Saddam diktatörlüğünün Irak’ı, işgalci ABD’nin “kurtarıcı” gibi algılanmasına yol açtı. Kahredici ironi.
Bugün yerel politik öznelerin bir kısmı ABD’nin bölgedeki askeri gücünü çekmesini istemiyor. Bunun için diplomatik faaliyet yürütüyor. Oysa yukarıda anlatıldığı gibi yerel halkları birbirine düşmanlaştıran faaliyetlerin yürütücüsüyken, sanki hakemmiş gibi güçler arası ilişkileri düzenleyen, sorunları çözen rolünü oynar görünüyor. Bölgede ulusal ve dinsel kimlikler arası düşmanlık ve çatışmalar bütün bu güçleri Batı emperyalizminin etki alanına sürüklüyor. Bu durum Lübnan, Irak ve Suriye’nin Colani yönetimi için tamtamına böyledir. Bu üç ülkedeki mevcut tablo, Batı emperyalizmi ve onun koçbaşı ABD-İsrail ikilisinin bölgeye yönelik hedeflerini çok net gösteren örneklerdir. Libya’daki durum, Suudi Arabistan’ın Yemen’e saldırısı, ABD-İsrail ikilisinin İran’a yönelik kapsamlı saldırısı; onlarca yıllık ekonomik politik ablukanın dışında insanlık dışı hava saldırıları ile hastanelerin, üniversitelerin ve okulların vurulması, klasik sömürgeciliğin yeni versiyonunun çok daha geniş bir bölgeye yayılmasını hedeflemektedir.
Ancak bu plan “İran kayası”na çarptı. Filistin halkının soykırıma rağmen İsrail’e direnmesi, Lübnan Hizbullah’ının Filistin halkının yanında İsrail’e savaş açması, ABD-İsrail ikilisinin İran saldırısının bugün için yenilgi ile sonuçlanması ve Ensarullah önderlikli Sana hükümetinin Yemen’deki kontrol alanlarını genişleten kapsamlı direnişi, Batı emperyalizminin bölgeye yönelik planlarını boşa çıkartıyor. İran, Esad Suriyesi, Lübnan Hizbullahı ve Yemen Ensurullahı ile daha sona buna katılan Irak Haşdi Şabi güçleri bir “Direniş Ekseni” oluşturdu. Bu eksen Batı emperyalizminin bölgedeki oyunlarını bozuyor. Diğer taraftan ne yazık ki, Direniş Eksenini kuran ittifak güçleri bölge halklarının, farklı ulusal ve dinsel kimlikler arasında derinleşen sorunlarına çözüm gücü olamıyor. Esad Suriye’sinin yıkılmasının ardında bu cephe elbette çok büyük bir darbe aldı. Buna rağmen direnişi sürdürüyorlar.
Şimdi savaş yeni bir aşamaya gelmiş görünüyor. Bu cepheleşmenin tüm taraflar için uzun süreli bir savaşa yol açacağı açık. Irak’ta Batı emperyalizmi 1991-2003 aralığında sonuç aldı. Suriye’de istediği sonucu alması yaklaşık 15 yıl sürdü. İran’a yönelik ekonomik, politik ve askeri kuşatmayı da kapsamlılaştırıp ayrıntılandıracaklar. Elbette bu süreçte Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan, Mısır, Ürdün ve Körfez ülkelerine bazı rollerin biçildiği açık. Yemen’de Ensarullah önderliğindeki Sana iktidarı Batı emperyalizmi için İran kadar olmasa da tehlikeli bir güç haline geliyor. İran’ın ABD-İsrail saldırılarını boşa çıkarmasında ve masaya bugün güçlü oturmasında etkili bir güçtür. Babül Mendep’in kapatılması tehdidi bile rolünü oynadı. Bir vesile ile Suudi Arabistan’ın Sana İktidarına yeniden saldırı başlatması İran’ın önemli bir müttefikinin etkisizleştirilmesini hedefliyor.
Son dönemde Pakistan ve Türkiye bu sürecin doğrudan ortakları yapılıyor. Erdoğan hükümeti ve Türkiye egemen güçleri açıkça ya da dolaylı olarak ABD ve İsrail’in yanındadır. Esad yönetiminin devrilmesinde, İran savaşında tarafsızmış gibi görünmelerinde, ABD üslerinin özellikle Pirinçlik ve Kürecik üstlerinin istihbarat temelinde etkili kullanılması Türkiye egemenlerinin tarafını gösterir. Mekke anlaşması ve akabinde Genelkurmay, MİT ve Milli Savunma Bakanlıkları düzeyinde defalarca yapılan görüşmeler, Suudi Arabistan’ın Sana İktidarına karşı saldırılarından sonra gelişti. Yemen’de Ensarullah Hareketi saldırılara etkili karşılık vermekle kalmadı, Yemen nüfusunun %80’den fazlasının yaşadığı bölgeleri ele geçirdi. Birleşmiş Milletler’ce tanınan kukla Aden hükümeti şimdilik nüfusun yaklaşık %20’lik bölümünün yaşadığı coğrafyayı kontrol ediyor. Suudi Arabistan her gün onlarca savaş uçağı ile Yemen halkını bombalıyor. İsrail Filistin’de halen soykırıma devam ederken, tek kurşun sıkmayanlar, canhıraş bir çabayla Filistin halkının yanında duran Yemen Ensurullah hareketine var gücüyle saldırıyor. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın gizli açık anlaşmaları olup olmadığını bilemeyiz. Ancak görünen gerçek şu: Bugün Sana güçlerine saldırmak, Filistin’in karşısında İsrail’in yanında durmaktır. Türkiye bu savaşta Suudi Arabistan’ın yanında durarak İsrail’e açık destek veriyor.
Ezcümle, buraya kadar anlatılanlardan çıkacak ilk temel sonuç; Batı emperyalizminin bölgeye yönelik politikaları ve buna direnen bölgesel yerel güçler var. Bir tarafta ABD-İsrail ikilisinin liderlik ettiği Batı Emperyalizmi, diğer tarafta bölgenin yerel halk dinamiklerine dayanan İran önderlikli Direniş Cephesi var. Çatışan güçlerin çelişkileri uzlaşmaz değil. Son tahlilde sınıfsal olarak egemen sınıfların birbiri ile çatışmasıdır. Bölge halklarının yarattığı değerlerin talanından kimin ne kadar alacağının kavgasıdır yapılan. Böyle olmasına rağmen, halkların topyekûn kurtuluşunu savunan anti-emperyalist güçlerin fiilen yan yana duracağı dinamik Direniş Cephesi güçleridir, çünkü bu cephe emperyalizmin saldırganlığına ağır darbeler vuruyor ve dünya halklarının mücadelesine geniş manevra olanakları sağlıyor.
Bölgede haritalar ve iktidarlar değişiyor. Bundan sonra bu değişim devam edecek ama hangi yönde ilerleyeceği oldukça karmaşıktır. Yemen bölgenin birincil gündemi haline geldi.
Suudi Arabistan’ın on yıldan fazladır Ensurullah önderlikli Sana iktidarına karşı uyguladığı ambargo ve kuşatma yeni bir boyuta sıçradı. Sana iktidarı Suudi Arabistan ve onun Yemendeki işbirlikçi güçlerine karşı bir hamle başlattı. “Ambargoya karşı ambargo, kuşatmaya karşı kuşatma” yaklaşımı ile Sana iktidarı Suudi saldırılarına cevap veriyor. Bugün Suudi Arabistan neredeyse petrol ihraç edemez hale geldi. Aramco petrol tesisleri etkili şekilde vuruldu. Suudi Arabistan’ın başkent havaalanı uzun menzili füzelerle vuruluyor. Kızıldeniz’deki limanını kullanamıyor. Babül Mendep boğazından Suudi gemileri geçemiyor. Diğer taraftan Birleşmiş Milletler tarafından resmi Yemen hükümeti olarak tanınan Aden hükümeti nüfusun yaklaşık %20’sinin yaşadığı çöl bölgelerine sıkışmış durumda.
İşte böyle bir ortamda Pakistan ve Türkiye Suudi Arabistan’ın yanında savaşa taraftır. Pakistan savaş uçaklarının Yemen saldırılarına katıldığı birçok haber kanalı tarafından duyuruluyor. Bu durum Pakistan’ın içini karıştırıyor, Şii ve Filistin yanlısı Sünni kitleler büyük protesto gösterileri düzenlemeye başladılar. Suudi Arabistan’da mevcut iktidarın kalıp kalmayacağı tartışılmaya başlandı. Yemen’de dengeler “direniş cephesi” lehine değişiyor. Bunun tüm bölgeye ciddi etkileri olacağı açık, ilk etapta Filistin, Lübnan, Suriye ve Irak’ı etkileyeceği görülüyor.
Batı emperyalizmi açısından “evdeki hesabı çarşıya uymayacak”. İran’ın ABD-İsrail saldırısına, Sana iktidarının Suudilerin Yemen’e saldırısına karşı direnişi bu hesapları şimdilik boşa çıkarttı. En önemlisi dengelerin tersine dönmesini sağlayacak koşulları hazırlıyor. Batı emperyalizminin devasa görünen gücü kitlelerin bilincinde çöküyor. Yenilmez görünen bu güçler ağır darbeler alıyor. Ortadoğu’daki verili tabloya ek olarak Çin’in yükselişi ve Rusya’ya boyun eğdirilememesi, Batı emperyalizminin dünya hegemonyasını temel kolonlarından çatırdatıyor.
Bölgeye kan, vahşet, katliam ve soykırımdan başka bir şey getirmeyen Batı emperyalizmi, direnen bölge halklarının kazanımlarıyla bölgeden kovulmak zorundadır. Bölge halklarının barışı, kardeşliği ve özgürlüğü ancak bölge halklarının yakın ilişki ve kollektif siyasal irade geliştirmeleri ile mümkün. Batı emperyalizmi barışçıl ya da şiddet yöntemleri ile girdiği hiçbir bölgeden halkların direnişi dışında bir yolla çıkmamıştır. Bugün artık net olarak Bölge halklarının boğazlaşmasında, topraklarının kanla sulanmasında ve halkların her türlü yokluk ve zülüm altında yaşamasında birincil sorumlu Batı emperyalizmi ve onun yerel işbirlikçileridir.
Direnen bölge halklarının topyekûn kurtuluşu, Batı emperyalizmi ve işbirlikçilerini net ve tereddütsüz olarak hedef almaktan geçiyor. Diğer taraftan dinsel, ulusal kimliklerin hak eşitliği temelinde halklar ittifakı ve işçi sınıfı mücadelesini merkeze alan siyasal öznelerin tümünün güçlü ittifak kurması, emperyalizme karşı kollektif bir mücadele ruhu oluşturması açısından elzemdir.
Kamil Yıldız
