1) Ortadoğu, İran savaşı, PKK’nin strateji değişikliği ve İsrail’in Gazze, Lübnan ve Suriye’de yeni işgal toprakları elde etmesiyle yeni bir stratejik belirsizlik ortamına girmişti. En son Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye arasında yapılan Mekke İttifakı, ABD’nin Irak’tan çekilme kararı alması, Suriye’de SDG’nin entegrasyon süreciyle başlayan çatışmalı ortam, TC’nin PKK’nin savaş tünellerini boşaltmasıyla yetinmemesi, onu daha fazla askeri kontrol bölgesini boşaltmaya zorlaması ve Yemen’in sürpriz bir şekilde Babülmendep’e kadar ilerlemesiyle bu belirsizlik ortamı yeni boyutlar alarak daha da arttı diyebiliriz.
ABD Ortadoğu’dan kısmen çekiliyor, AB zaten kendi derdine düşmüş, keza İngiltere de Ukrayna ve İran meselesinde bir türlü kendi çizgisini hayata geçirememenin umutsuzluğunu yaşıyor.
Bölge kendi iç dinamikleri ile baş başa mı bırakılıyor? Sanki böyle bir görüntü var. Ama elbette durum tam böyle değil. Batılı emperyalist güçler bölge üzerinde her daim bir akbaba gibi süzülmeye devam ediyorlar, edecekler. Bu aldatıcı boşluk görüntüsünün nedeni biraz da bölgede oluşturdukları işbirlikçi devletlere duydukları güven ve devlet dışı aktörleri ciddi biçimde zayıflatmalarıyla ilgili. Ama yine de çok gerçekçidirler çünkü güven duydukları devletlerin anti ABD’ci güçleri mağlup edeceklerine inanmamaktadırlar. İsrail eliyle bölgede taşları öyle bir yerinden oynattılar ki, bölgenin eski haline dönmesi artık imkânsız bir hal almıştır. Uzaklaşır gibi gözükseler de hala bölgenin tam kalbindedirler. Bölgeye savaşlar eşliğinde dayatılan modern monarşiler şimdiden, Suriye’de görüldüğü gibi yeni iç savaşların zeminini örmekten başka bir işe yaramamıştır. Körfez ülkelerinde ABD’ye karşı ciddi bir güvensizlik oluşmuştur.
2) Ortadoğu’da gerçekten ABD’nin istediği gerçekleşiyor mu? HAMAS, Hizbullah, Haşdi Şabi, Ensarullah, SDG, PKK gibi bölgenin kaderinde belirleyici rol oynayan devlet dışı aktörler ulus devletlere entegre mi oluyor? Bölgede ABD’nin istediği gibi merkezi devletler güçleniyor mu? ABD’nin kendisi bile buna inanmıyor. Mesela TC, Mekke İttifakı ile kendi dış politikası üzerine ciddi bir risk transfer etmiştir. TC bu ittifaka girerek başkalarının kronik çatışmalarına taraf olmuştur. İttifak yaptığı devletlerin geçmişten gelen husumetlerine de taraf olmak akıllıca mıdır? Türk dış politikası her zamankinden daha fazla ABD’ye rehin olmuştur.
3) Mekke ittifakı bağımsız bir güvenlik mimarisinden çok ABD’nin Ortadoğu’daki bölgesel yük ve risklerini azaltmayı hedefleyen ve özelde İran’ı çevrelemeyi esas alan bir taşeron işidir. Aynı zamanda İsrail’in desteklediği bir projedir. ABD nasıl ki AB’nin NATO’nun yükünü daha fazla paylaşmasını dikte ettirdiyse benzer şekilde Ortadoğu’da bu risk paylaşımını söz konusu üç ülke üzerinden gerçekleştirmiş oluyordu. Pakistan ittifak içindeki en istekli taraftır. Çünkü milyonlarca işçisi Suudi Arabistan’dan ülkeye döviz göndermektedir. Suudilerin “ulusal ordusu” var mı? Çok şüpheli! Pakistan mevcut borçlarından, ekonomik bağımlılığından dolayı Suudilerin paravan ordusu olmaya dünden razıdır. Zaten Pakistan’da ordu asıl güçtür. Yargı üzerinde de belirleyiciliği vardır. Pakistan parlamentosunun ittifak konusunda karar alıcı gücü yoktur. Dolayısıyla Pakistan’ın bu ittifak içinde olması gayet anlaşılırdır. Pakistan devleti omurgasızdır. Geçmişte Afganistan’ı sattığı gibi bugün İran’ı satacaktır. Girdiği bu kirli ittifak bunun göstergesidir. Peki ya Türkiye?
4) Fidan, bir açıklamasında “kollektif caydırıcılığı” amaçlayan bu savunma girişiminin son 5-6 yıldır Türkiye tarafından gündeme getirildiğini, tarafların ikna olmasının zaman aldığını belirterek aslında Mekke İttifakı’nın arkasındaki temel düşüncenin Ankara’ya ait olduğunu söylemişti. Bu elbette büyük bir yalan. Bu üçlü ittifakın arkasındaki asıl güç ABD’dir. Mısır’ı da dahil etmek isteseler de Mısır’ın Yunanistan, İsrail ve Kıbrıs Cumhuriyeti ile olan ilişkileri ve mevcut ittifakın bölgede bağımsız hareket etmesini zorlaştıracağını düşünmesi onu aktif katılımdan alıkoymuştur. Mısır her ne kadar ittifakın sadece savunma iş birliği değil bölgede ideolojik bir siyasi hizalanma olduğu tespitini yapsa da bir anda Sisi’nin savunma konseyini ekarte etmesiyle Suudi kralına biat eden bir konuşma ile Yemen savaşına destek vereceğini beyan etmiştir. Böylece Mısır’da bu kirli işbirliğinin ortağı olmuştur.
5) Türkiye, Suudi Arabistan’a hava savunması, istihbarat, lojistik, askerî ekipman ve teknik destek sağlamaya başladı ancak anlaşma henüz TBMM’de onaylanmadığı için Ankara’nın verdiği destek ikili anlaşmalar çerçevesinde yürütülüyor ve Türkiye Yemen’e muharip asker göndermiş değil. TC, Mekke İttifakında çok kurnaz, pragmatist bir siyaset izliyor. Hakan Fidan “asker göndermeyeceğiz” derken orta-uzun vadede özellikle silah satışlarıyla savunma sanayi üzerinden kazanacağı ciddi meblağların hesabını yapıyor. Suudi pazarı Türk savunma sanayi için çok zengin bir vahadır.
ABD, Saray faşizminin Türkiye’yi bir “bölge ekseni”, bir ”alt emperyalist” haline getirmesini ve ilelebet iktidarda kalmasını desteklemektedir ABD için “Mekke Savunma İttifakı” da bu çerçevededir. İran’ı coğrafi olarak çepeçevre kuşatan bu üç ülke arasında “İran’a gözdağı” ittifakıdır bu. Ancak son Husilerin saldırıları karşısında fiili tutum alamayışlarında görüldüğü gibi, ne Pakistan ne Türkiye İran’la savaşı göze almazlar. Amerika’nın bu bölgeden askeri güçlerini çekmesi öncesinde, şimdilik ABD’yi idareten memnun etme hamlesidir bu. ABD bölgeyi askeri olarak terk ettikten sonra; Hürmüz savaşının da bittiği koşullarda, fiili ABD baskısının kalktığı şartlarda bu anlaşmanın bir hükmü kalmayabilir.
6) Yemen meselesine gelirsek, artık bölgede çok daha büyük güç mücadelelerinin kesiştiği yeni cephelerden biri haline geldi. Yemen’deki savaş, Husilerin (Ensarullah Hareketi) 2014’te Sana ve ülkenin geniş bölümünü ele geçirmesinin ardından, Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun 2015’te askeri müdahalede bulunmasıyla geniş çaplı bir bölgesel çatışmaya dönüşmüştü. 2022’deki ateşkesin ardından çatışmaların seviyesi önemli ölçüde düşmüş, Suudi Arabistan’ın Husilerin destekçisi İran’la ilişkilerini düzeltmesi de gerilimin azalmasına katkı sağlamıştı.
İran’ın Husilere yıllardır askerî ve siyasi destek verdiği biliniyor ancak Husileri yalnızca Tahran’ın yönettiği bir vekil güç olarak görmek Yemen’deki tabloyu açıklamaya yetmiyor. Washington şu aşamada Suudilerin ve İsrail’in tüm baskılarına rağmen Yemen’de yeni ve geniş kapsamlı bir askerî harekâta girmeye mesafeli. Kasım’da yapılan ABD seçimleri ve seçim sonuçları Trump’ yeni bir savaş cephesi açmasını engelliyor. Zaten ABD, 2025 baharında Husileri yaklaşık 50 gün boyunca bombalamış, ardından ikili bir ateşkese varmıştı.
Yemen’deki savaş neden bütün dünyayı ilgilendiriyor?
Bunun temel nedeni sadece küresel ticaret açısından hayatı önemde olan Babülmendep Boğazı değil elbette. Yemen mevcut direnişiyle emperyalistlerin gözünde “ikinci bir İran” olmaya aday.
Husilerin ilerleyişinin ardından Yemen’in uluslararası alanda tanınan yönetiminin başındaki Reşad el-Alimi geniş çaplı bir karşı harekât başlattı.
“Yemen Şafağı Operasyonu” adı verilen harekâtta Yemenli kara birliklerine Suudi ve gizlice Pakistan savaş uçakları destek verdi. Çatışmalar Babülmendep ve Taiz çevresinin yanı sıra Marib ve Sana hattında da yer yer sürüyor.
Husilerin karşısında iki güç var. Suud destekli Yemen hükümeti ve BAE destekli Güney’de özerk bölge peşinde koşan güçler.
Ensarullah’ın en son Riyad havaalanına yönelik kapsamlı füze ve SİHA saldırısı Trump’ın Yemen savaşına girip girmeme konusunu tekrar düşünmesine neden olmuş görünüyor. Yemen savaşına girmek Babülmendep’in de kapanması, ABD de büyük sorun teşkil eden petrol fiyatlarının daha da artması anlamına gelecektir.
Şu anda dünya basınına çok yansımayan Etiyopya- Tigra arasındaki çatışmalar ki bu iç savaş boyutuna varmıştır, sonuçları itibarıyla Mısır, Yemen, Somali, Somaliland ve Cibuti ile yakın coğrafya olması vesilesiyle mevcut bölge savaşının Afrika boynuzuna taşınmasını beraberinde getirebilecektir. Babülmendep’teki kriz Afrika boynuzuna ve dolayısıyla Mısır’a da yansıyacaktır. Mısır’ın Yemen savaşına katılımına dair son anda karar değiştirmesinin bir nedeni budur.
7)Kürt hareketinin Kuzey Kürdistan’dan sonra Rojava ve Şengal’de de SM’ye son vererek demokratik-siyasal mücadele kararı alması, bu yeni stratejik belirsizlik ortamında kendisi açısından yeni risk ve tehlikelere kapı açmıştır. Güney’de KDP ve YNK’ye bağlı peşmerge güçlerinin birleşerek tek bir ordu haline gelmeleri mevcut duruma karşı bir cevap niteliğindeydi, ancak son süreçte orada da işler epeyce karıştı.
Bu belirsizlik ortamında C. Bayık’ın Mazlum Abdi’ye uyarısı not edilmelidir. TC ve Suriye’deki entegrasyonun egemenlerin istediği gibi illa da paralel yürümemesi gerektiğini Kuzey Kürdistan ve Rojava’nın iç dinamiklerinin farklı olduğunu unutmamak gerekiyor. Anadil protestolarının Mazlum Abdi’nin Cumhurbaşkanlığı danışmanlığını kabul etmesinin hemen akabinde gelişmesi önemlidir. En azından bu temel hakkın garantiye alınmasından sonra entegrasyonun hayata geçirilmesi gerektiği açığa çıkmıştır. Şimdi bir de buna Haseke’de gördüğümüz gibi İŞİD artığı Arap güçlerinin Kürt-Arap savaşı çıkarma ihtimali ortaya çıkmıştır. Bu aşamada Selahaddin Eyyübi’nin heykelinin kaldırılması Kürt düşmanlığının derecesini göstermesi açısından önemlidir.
Neden Haseke? Suriye’de yeni bir iç savaş kapıda diyebilir miyiz?
Kürt gazeteciler bölgeden yaptıkları haberlerde şunları söylüyor: “Ne zaman nerede mermi atılıyor belli değil”, “Çeteler mahallelere sızıyor”, “Olay yaşanmayan gün yok gibi”
Bilindiği üzere, Haseke kırsalı DAİŞ’in Suriye’ ye ilk giriş alanıydı. Buralarda bir şekilde kalmaya devam eden bu unsurların hapishanelerden serbest bırakılmalarıyla birlikte yeniden bu bölgeye döndükleri anlaşılıyor.
Haseke’ye dışarıdan getirilenler, olayların baş mimarları işte bu DAEŞ artığı çete gruplarıdır. Bunlar nasıl geldi? Bir yönlendirme olduğu ortada. Bu çeteler üzerinden bir Kürt-Arap çatışması çıkarılması kimin işine gelir?
Haseke’de sadece Kürtler değil Arap aşiretleri de kaygılı. QSD nin şehit bilançosunda 6 bin Arap genci var. O yüzden Arap aşiretleri HTŞ’nin iktidarını tanısalar da son olaylarda Kürtlerle çatışmayacaklarını açıkça ilan ediyorlar. Bu çok olumlu bir gelişmedir.
DAİŞ’in sanki sivil toplum tepkisi gösteren gruplarmış havasına sokulması çok kirli bir plan. Amaç Kürt siyasetinin Suriye’deki kısmi kazanımlarını gasp etmek, Kürt toplumu üzerinde psikolojik baskı kurmak, Kürtlerin entegrasyona sığmayan kolektif taleplerinin ilerlemesini önlemek. Haseke’de mesela Kürt vali istenmiyor.
TC ve İsrail’in Suriye’de işgal ettiği bölgelerden çekilmemesi,
HTŞ nin DAİŞ’ i kontrol edememesi,
Aleviler ve Hıristiyanlar üzerinde baskıların devam etmesi,
Suriye’de ekonomik krizin halk gösterilerine neden olacak kadar ciddi boyutlara ulaşması ve
En son Golani’ye karşı bir suikast hazırlığının ortaya çıkarılması…
Thomas Barrack’ın modern monarşisinin geldiği nokta işte budur.
Haseke olaylarında uluslararası güçlerin sesini duyan oldu mu? Elbette hayır! Önümüzdeki dönem Suriye’de ABD, İngiltere ve AB’nin geçmişteki kadar müdahil olmayacağı, olsa da süreci yönetmede çok başarılı olamayacakları görülüyor. O yüzden Suriye’deki güçler arasında çok daha ciddi çatışmalar olması büyük ihtimal. HTŞ ve SDG dışında kalan güçler de sahaya çıkacaklardır. Rusya’da yeni durumda kendi yerel ittifaklarını yeniden düzenleme çabası içine girecektir.
Mehmet Turan
